آخرين بروزرساني شنبه 25 دی 1400

مجمع نیکان

فعالیتهای نیکوکارانه عنصر مشترک افرادِ بشر با هر دین، مذهب و نژاد است که مهمترین عامل همدلی و یکرنگی آنها در دنیای فردگرایانه امروز است.

درایران نیز فرهنگ نیکوکاری از جایگاه والایی برخوردار است. از نشانه های بارز فرهنگ عمومی ایرانیان میتوان به فرهنگ دگردوستی، مهمان نوازی، همسایه دوستی، دستگیری و فتوت اشاره کرد. علاوه بر فرهنگ، از نگاه ساختاری و سازمانی نیز، وقف به عنوان سنتی کهن و جهانی، ماندگارترین مدل مشارکت مردمی در فعالیتهای خیرخواهانه است. این ساختار چنان از اهمیت برخوردار بوده که متفکران، وقف را یکی از ارکان اصلی پیشرفت علمی در دوران درخشان تمدن اسلامی معرفی میکنند . امروزه نیز با شکل گیری سازمان های نوین، فعالیت های خیریه شکلی جدید به خود گرفته و از حرکتهای انفرادی به سوی نهادی شدن سوق پیدا کرده است.

این تغییر رویه البته چالشهایی نیز دارد که در سطح کلان و خرد اثرگذار است. شاید بتوان بعضی از چالشهای فعالیتهای خیریه را در فهرست زیر دسته بندی کرد:

1.نبود مدل جامع مدیریتی بی تردید مهمترین چالش است. تجربه های متفاوتی از نحوۀ مدیریت خیریه یا به عبارت دقیق تر بخش سوم در دنیا وجود دارد. متأسفانه در کشور ما ساختاری منسجم برای آن وجود ندارد. شاید لازم باشد برای این مهم، الگویی اختصاصی و بومی، طراحی و اجرا شود. منظور از مدل در اینجا مدیریت در هر حال نیست؛ بلکه منظور برنامهای جامع برای مدیریت امر خیر و نیکوکاری در کشور است.

2.موازی کاری در صدور مجوز برای مؤسسات خیریه و نیکوکاری و  به تبع آن نبودِ امکان نظارت دقیق و علمی برآنها چالش مهم دیگری است. بارها این سخن تکراری شنیده  میشود که برای تأسیس  موسسهای خیریه  میتوانید به  سازمانهای مختلف مراجعه کنید.سازمانهای دولتی متعددی به موازات هم در این حیطه  فعالاند و هرکدام سازوکار خاص خود را دارند که همۀ  اینها منجر به سردرگمی فعالان امر خیر و تعلل در انجام وظیفه اصلیشان  میشود.

3.نبودِ اطلاعات دقیق از حوزۀ امر خیر چالش جدی دیگر است. نه تنها تعداد دقیق مؤسسات خیریه فعال مشخص نیست؛ بلکه اطلاع دقیق از گردش مالی عرصۀ خیر یا حتی فهرستی از گروههای داوطلبانه فعال یا گزارشی دقیق از نیروی انسانی شاغل در بخشِ نیکوکاری وجود ندارد. از آنجا که مهمترین عنصر برنامهریزی اطلاعات است نبود اطلاعات دقیق،  سیاستگذاران و برنامه ریزان این حوزه را دچار مشکلاتی دوچندان کرده است.

4.بخش مهمی از چالشهای امر خیر در عرصۀ فرهنگ نهفته است. فرهنگسازی در زمینۀ گرایش عمومی به امور خیر، مستلزم داشتن برنامه در نهادهای آموزش عمومی و  دستگاههای فرهنگی است. با توجه به زمینۀ  نوعدوستی در فرهنگ ایرانیان  میتوان با  برنامهریزی صحیح خصلت نیکوکاری و کار داوطلبانه را به عنصری پایدار از فرهنگ عمومی تبدیل کرد. اگرچه تحلیل این موضوع مستلزم پژوهش و بررسی دقیق است، به نظر میرسد دستگاههای آموزشی و فرهنگی در انتقال آم وزههای خیرمن دانه به کودکان و نوجوانان چندان موفق نیستند.

پرداختن به این چالشها و مشکلاتی از این دست مهم است؛ زیرا بدون  برون رفت از  آنها توسعۀ نیکوکاری در ایران  امکان پذیر نیست. میزان رشد و اعتلای امر خیر چه در توسعۀ مفهومی و عینی مصادیق آن و چه در افزایش  بهره وری موقوفات و عملکرد مؤسسات خیریه مستلزم پژوهیدن در این خصوص است. این بررسی  بی تردید کاوشی مستمر خواهد بود؛ زیرا تحولات سیاسی، اقتصادی،  اجتماعی و فرهنگی در حل یا افزایش چالشهای موجود یا آفرینش مشکلات جدید مؤثرند.

تاکنون حداقل به شکل جامع و علمی به چالشهای اخیر در ایران پرداخته نشده است. یکی از مهمترین دلایل آن نبود مراکز و مؤسسات دارای قابلیت، برای بررسی محققانه موضوع است. تلاش های گاه به گاه برخی از محققان و پژوهشگران ارجمند و یا برخی از نهادهای عمومی و یا دولتی مرتبط را نمیتوان نادیده گرفت؛ اما  تلاش های  سامان یافته و مستمری برای بررسی دقیق این موضوعات و یافتن راه های  برون رفت از آن را، به طور جدی شاهد  نبوده ایم.

«همایش ملی خیرماندگار» که تمرکز دومین دورۀ آن برچالشهای نیکوکاری در ایران امروز است،  میتواند به سهم خود در روشن کردن برخی از ابهامات در فضای  برنامه ریزی و مدیریت امور خیریه در ایران سهیم باشد. شناسایی و گرد آوردن پژوهشگرانی که پژوهیدن در حیطۀ امر خیر را وجهۀ همت خود قرارداده اند، به شرط استمرار این  تلاشها  میتواند در بررسی عالمانۀ چالشهای موجود و رفع آسیب های احتمالی درآینده مؤثر باشد.

از ویژگی های این همایش گرد آمدن اصحاب اندیشه و علم درکنار فعالان و مدیران حوزۀ امر خیر است. حاصل تلاشهای علمی که در بخشهای مختلف همایش ارائه  میشود، میتواند برای سیاستگذاران و مدیران این حوزه  سرمایه ای ذی قیمت باشد.از سوی دیگر ایده های نو و تجربه های اندوخته از سوی خیرین و فعالان این امر میتوانند به الگوهای موفقی از توسعۀ امر خیر در کشور تبدیل شوند.

رسیدن به هم گرایی بی نقص از فعالان غیردولتی شاغل در حوزههای نیکوکاری و دستگاههای دولتی و ناظر کار آسانی نیست. اما امیدهای به وجود آمده درسالهای اخیر در شبکه سازی فعالان بخش سوم و اشتراک مساعی برخی از نهادها و سازمانهای دولتی با ایشان شوق انگیز است.

«همایش ملی خیر ماندگار» یکی از این  تجربه هاست. امید است این هم افزایی و همراهی به افزایش سرعت تولید دانش بومی در حوزۀ نیکوکاری بدل شود و با شناسایی دقیق آسیب ها و چالشهای موجود به یافتن راه هایی برای برون رفت از آنها منجرشود.

نویسنده: حجت‌الاسلام و المسلمین علی ملانوری

نظرات[ 0 ] | موضوع: مقالات | 1400/10/25 | | |
 بدون نظر
کلیه حقوق متعلق است به بنیاد خیریه آلاء
دفتر مرکزی: ایران- اصفهان-خیابان آیت الله غفاری- کوچه ی آیت الله سعیدی -بنیاد خیریه راهبری آلاء
کد پستی :8197113766 تلفن تماس 35522006-۳۱-۹۸+ فکس: 35522010-۳۱-۹۸+
دفتر تهران: ایران- تهران- بزرگراه جلال آل احمد به سمت غرب - بعد از پل نصر(گیشا) پلاک 139
کد پستی: 1446667451تلفن تماس : 86015321-۲۱-۰۰۹۸ فکس: 88258900-۲۱-۰۰۹۸
پست الکترونیک : info@ala.org.ir